Joanna Esquibel

Following the 15th century “Commendations of the Clerk,” which define “the master in title and reality” (in Thorndike 1975: 216), the article traces the manifestations of mentorlike nature in the linguistic history of the English, with fond focus on sages, counsellors, and protectors. The REALITY of academia is reflected in the sketched historical background of English educational institutions. The TITLE that would match the mentor’s clout is traced back to Old English corpus texts, in pursuit of sages and counsellors who would fit the profile. The conclusions lead to a portrait of a unique role, that of THE ACADEMIC MENTOR with no other synonym to replace it―the MASTER in the fullest sense.

Artykuł porusza rolę tłumacza autorskich kronik średniowiecznych traktujących o historii Anglii na przykładzie kronik Historia Regum Britanniae Geoffreya z Monmouth; Roman de Brut Wace’a; Brut Laȝamona; z uzupełnieniem o późniejsze teksty, tj. The Metrical Chronicle Roberta z Gloucester oraz The Chronicle Roberta Mannynga z Brunne. Już sam charakter tego rodzaju kronik, często tworzonych po łacinie czy po francusku, stanowi o szczególnym charakterze tekstu docelowego i złożonej roli tłumaczy przekładających je na dialekty języka docelowego w królestwie angielskim. Dyskusja dotyczy płynnej granicy interpretacyjnej tekstu przekładanego na potrzeby wielojęzycznej Anglii średniowiecza, ale również tła, na jakim
plasuje się obraz ówczesnego tłumacza jako autora dzieła, w tym zagadnień autorstwa versus anonimowej tradycji ustnej i pisanej,
stosunkowej swobody i zakresu kompetencji autorów–tłumaczy–skrybów. A jako że nihil de nobis sine nobis, do głosu dopuszczeni zostali także sami tłumacze: w poszukiwaniu ich opinii na temat swobody wyboru, granic adaptacji i (nie)świadomej manipulacji ze względu na cel, kontekst i odbiorcę docelowego.

The article ponders upon the role of historical chronicle translators active in the English mediaeval period, illustrated by Geoffrey of Monmouth’s Historia Regum Britanniae, Wace’s Roman de Brut, and Laȝamon’s Brut; with later chronicles by Robert of Gloucester (The Metrical Chronicle) and Robert Mannyng of Brunne (The Chronicle). The very nature of this particular genre, many a time originating and repopulated in Latin or French, testifies to the unique nature of the target text and the complex role of those who transferred it into the target dialects of the English kingdom. We discuss the extent and (fluid) limits of interpretative discretion in translating the text to cater for the needs of multilingual England of the time; but also the image of the translator as author, and the concepts of authorship vs anonymous oral/
written tradition, relative freedom, and core competences of authors–translators–scribes. Nihil de nobis sine nobis –the analysis thus includes the translators themselves, looking for their voice on the freedom of choice, limits of adaptation, and (un)intended manipulation to serve the purpose, context, and the target readership.