Paweł Bąk

Artykuł porusza problematykę przekładu literackiego na język niemiecki na przykładzie warsztatu Karla Dedeciusa, dzięki któremu polska literatura zyskała na popularności za granicą. Techniki przekładu dokonanego przez Karla Dedeciusa podzielić można na tłumaczenie bezpośrednie oraz transpozycje, które oddalają tekst od oryginału. Modyfikacje w przekładzie, wynikające z różnic między strukturami języków, są nieuniknione. To tzw. transpozycje obligatoryjne. Inne transpozycje, zwane fakultatywnymi, stanowią przejaw kreatywności tłumacza i rezultat jego dobrowolnych decyzji. Jednak w przekładzie Karla Dedeciusa brak oznak jakiegokolwiek schematyzmu, który oznaczałby istnienie prostej recepty na dobry przekład i słuszność jednej, uniwersalnej strategii. Co istotne, tłumacz ten gotów jest zaniechać przekładu, który za wszelką cenę miałby udowadniać jego kreatywność. W indywidualnych aktach twórczych, które niekiedy poddaje korekcie w nowszej wersji pracy, tłumacz nie traci z oczu wielu cech oryginału. Po ustaleniu hierarchii właściwości tekstów stara się zachować te cechy, które w konkretnym przykładzie uznaje za najważniejsze. Są nimi m.in. lapidarność, lakoniczność wieloznacznej formy, zaskakująca puenta oraz warstwa brzmieniowa (rytmiczna). Dzięki kreatywności Dedeciusa nawet aforyzmy niezbyt znanego Wiesława Brudzińskiego stały się rozpoznawalne dla niemieckojęzycznego czytelnika.

The paper discusses translating Polish literary texts into German based on the workmanship of Karl Dedecius, who popularized Polish literature abroad. Translation techniques used by Dedecius can be divided into direct translation and transpositions which distance the text from the original. Modifications in translation, which result from differences between the structures of languages, are inevitable. These are called obligatory transpositions. Other transpositions, called optional, are a manifestation of the translator’s creativity and a result of his voluntary decision. But in Dedecius’s translation there is no sign of any schematism that would imply the existence of one simple recipe for good translation and the validity of one universal strategy. Significantly, this translator is ready to abandon a translation that would exhibit his creativity if direct translation proves to be an adequate solution. In his individual creative acts, which he sometimes corrects in a later version of the translation, Dedecius does not lose sight of the many qualities of the text. Having established a hierarchy of textual qualities, he tries to preserve the features that he considers most important in a particular example. These include conciseness, ambiguous form, surprising punch line and the rhythmic layer. Thanks to Dedecius’s creativity, the aphorisms of the lesser-known aphorist from Poland, Wiesław Brudziński, are recognizable to the German-speaking reader.